در درس هاب دوران جنگ، آموزش با چالشهای فراوانی مواجه میشود. ناامنی، جابهجایی افراد، تعطیلی مدارس، کاهش تمرکز دانشآموزان و افت تحصیلی، همگی به فرآیند یادگیری آسیب میرسانند. علاوه بر این، نبود کلاسهای حضوری و مشکلات زیرساختهای دیجیتال، تدریس را دشوارتر میکند.
در زمان همهگیری کرونا، «سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی» سه مدل آموزشی را برای شرایط تعطیلی مدارس پیشنهاد کرده بود: «آموزش کاملاً حضوری» (وضعیت سفید)، «آموزش ترکیبی» (وضعیت زرد) و «آموزش کاملاً غیرحضوری» (وضعیت قرمز). این مدلها به گونهای طراحی شده بودند که سیستم آموزشی بتواند با انعطافپذیری و سرعت، خود را با شرایط مختلف تطبیق دهد.
برای درک بهتر فضای آموزشی در زمان جنگ، به گفتههای برخی از دانشآموزان توجه کنید:
شادی، دانشآموز پایه یازدهم:
«مدرسه ما یک وبگاه برای کلاسهای مجازی داشت. اگر اینترنت خوب بود، از آن استفاده میکردیم؛ اما بیشتر کلاسها در پیامرسان بله برگزار میشدند.»
سمیه، دانشآموز پایه پنجم:
«مدرسه نسبت به حضور و غیاب حساسیت زیادی نداشت. حتی اگر کسی به دلیل خواب ماندن در کلاس شرکت نمیکرد، معمولاً مشکلی پیش نمیآمد.»
ندا، دانشآموز پایه هشتم:
«تکالیف زیادی برای بارگذاری دارم، اما در ارسال آنها از طریق شاد مشکل دارم.»
علی، دانشآموز پایه دهم:
«الان صدای انفجار میآید؛ نمیدانم به پناهگاه بروم یا سر کلاس بمانم.»
حسین، دانشآموز پایه یازدهم:
«شاد در بارگذاری و دریافت فایلها مشکل دارد و سرعت اینترنت هم پایین است. الان دو ساعت است که منتظر دریافت یک فایل هستم.»
مهرداد، دانشآموز پایه دوازدهم:
«کاش مدارس باز بودند. حداقل ساعت مشخصی سر کلاس حاضر میشدیم و برای فعالیتهای تکمیلی وقت کافی داشتیم. الان اگر کلاس صبح برگزار نشود، به بعدازظهر منتقل میشود. برای امتحانات نهایی و کنکور چه زمانی درسها را مرور کنم؟»
اینها فقط نمونههایی از تجربیات دانشآموزان در دوران جنگ هستند. همانطور که میبینید، مشکلات آموزشی در این شرایط ابعاد مختلفی دارند. حال تصور کنید که علاوه بر این چالشها، آموزش درس زمینشناسی نیز با دشواریهای خاص خود روبرو باشد.
در شرایط عادی، فرصت کافی برای استفاده از روشهای فعال تدریس وجود دارد، اما در زمان بحران و محدودیت، انعطافپذیری و خلاقیت معلمان نقش حیاتی در تداوم یادگیری ایفا میکند.
اکنون ببینیم چگونه برخی همکاران توانستهاند این تهدید را به فرصتی برای یادگیری تبدیل کنند. بسیاری از دبیران خلاق و متعهد، تجربیات ارزشمندی را در این زمینه به اشتراک گذاشتهاند که برخی از آنها عبارتند از:
- با توجه به پراکندگی دانشآموزان در استانهای مختلف، از ظرفیتهای محلی هر منطقه برای فعالیتهای عملی استفاده کردم. از دانشآموزان خواستم درباره یکی از معادن استان خود گزارش تهیه کنند، یا پدیدههایی مانند چینخوردگیها، سنگهای شاخص، چاههای آب یا فسیلها را مستندسازی کنند.
- از دانشآموزان خواستم استان محل اقامت خود را معرفی کنند. خوشبختانه از استانهای مختلف کشور در کلاس حضور داشتند. با توجه به استفاده از تصاویر بومی در کتاب درسی، از آنها خواستم تصاویر و فیلمهایی از همان پدیدهها را از زوایای مختلف تهیه و ارسال کنند. سپس این منابع را دستهبندی کرده و برای هر فصل، اسلایدهای آموزشی مناسبی آماده کردم.
- به دلیل قطعیهای مکرر اینترنت در زمان تدریس، فیلم آموزشی هر جلسه را از قبل آماده میکردم و پس از پایان کلاس آنلاین در اختیار دانشآموزان قرار میدادم.
- با استفاده از نرمافزارهای آموزشی، در پایان هر درس آزمونهای چندگزینهای قرار دادم. در صورت پاسخ صحیح، دانشآموز به سؤال بعدی هدایت میشد و در صورت پاسخ نادرست، ضمن کسر امتیاز، سؤالات تکمیلی و تکرار همان مفهوم برای او نمایش داده میشد.
- از دانشآموزانی که در نزدیکی رودخانهها زندگی میکردند خواستم با رعایت نکات ایمنی و همراهی والدین، تغییرات جریان آب را در دو روز متفاوت بررسی کنند. آنها با مشخص کردن دو نقطه روی مسیر رودخانه و رها کردن یک قطعه چوب یا کاغذ روی آب، سرعت جریان را اندازهگیری کرده و نتایج را با شرایط بارندگی مقایسه کردند.
این نمونهها نشان میدهند که حتی در شرایط جنگی نیز میتوان کلاس مجازی را به فرصتی برای یادگیری عملی و تجربهمحور تبدیل کرد. بدون شک، خلاقیت معلمان و بهرهگیری از ظرفیتهای محیط اطراف میتواند بخشی از محدودیتهای آموزش در بحران را جبران کند.
شما نیز تجربیات خود را در زمینه آموزش زمینشناسی در شرایط بحران با ما به نشانی olomzamin@roshdmag.ir به اشتراک بگذارید.
دفتر انتشارات و فناوری آموزشی
رشد آموزش علوم زمین
مجلات رشد
